Ana Sayfa
Makaleler
Türkiye
Elektrik Yaşam Kalitesini Artırır

Bir ülkenin gelişmesini belirleyen en önemli iki unsur entelektüel sermaye birikimi ve enerji kullanımıdır. Özellikle her geçen gün talebi artan elektrik enerjisi kullanımındaki verimlilik ve boyutlar ekonomik gelişmenin göstergesidir.

Türkiye’de elektrik sektöründe değişim ve liberalleşeme adımları Elektrik enerjisi sektöründe kapsamlı mevzuat değişikliği, 1984 yılı sonunda 3096 sayılı kanun ile başladı. 1993 yılında Türkiye Elektrik Kurumu (“TEK”)’in; TEAŞ (üretim, iletim ve toptan satış) ve TEDAŞ (dağıtım) olmak üzere ikiye ayrılması ile başladı. 2001 yılında Elektrik Piyasası Kanunu yürürlüğe girdi. Bu doğrultuda TEAŞ; EÜAŞ (üretim), TETAŞ (toptan satış) ve TEİAŞ (iletim) olmak üzere üçe bölündü.

• Termik Santraller ve Devlet Su İşleri’nin mülkiyetinde bulunan Hidroelektrik Santraller EÜAŞ’a devrolundu. EÜAŞ’a gerektiğinde yeni üretim tesisleri kurma, kiralama ve işletme hakkı da verildi.
• TETAŞ’a, toptan satış işlemlerinin gerçekleştirilmesi sorumluluğu verildi.
• TEİAŞ’a ise tüm iletim tesislerini devrolundu ve yeni iletim tesislerinin kurulması ve işletilmesi sorumluluğu verildi.

1996 yılına gelindiğinde, 4046 sayılı kanundan alınan yetki ile kamunun elindeki üretim ve dağıtım tesislerinin özelleştirilmesi için ihaleler açıldı. 6 termik santral ile 29 dağıtım bölgesi için şartnameler hazırlandı, teklifler alındı. Ancak, şartnamelerin ve hukuki alt yapının yeterli hazırlanamamış olmasından, ve kamu oyunun bu özelleştirmeye hazır hale getirilmesindeki eksiklik nedeni ile yaklaşık iki yıl süren çalışmalar olumsuz sonuçlandı ve ihaleler iptal edildi. Bu süreçte anlaşma imzalayan yatırımcılar, tahkim yolu ile tazminat aldılar.

Bugün kurulu güç açısından bakıldığında EÜAŞ’ın sektör içindeki payı %57 seviyesindedir. 1993-2007 yıllarında EÜAŞ’ın yıllık kurulu güç artışı sadece %2 seviyesinde olmuştur. Türkiye’nin kurulu gücündeki artış 2001 yılından sonra artmaya başlayan özel sektör yatırımları ile gerçekleşmiştir. Üretilen elektrik miktarında özel sektör şirketlerinin payı kurulu güç içi paya oranla daha fazladır. 2008 yılında toplam elektrik üretimi 198,3 milyar kWh olarak gerçekleşmiştir. Bu miktarın %49’u EÜAŞ tarafından üretilmiştir.

2009 yılna gelindiğinde özelleştirme programı çerçevesinde bazı dağıtım bölgelerinin başarı ile özel sektöre devredildiği ve EÜAŞ’ın elindeki tesislerin de protföyle halinde özelleştirilmesi için çalışmalara başlandığı gözlenmektedir.

Elektrik üretim sektörünün gerek sanayimizin gelişimi, gerekse vatandaşlarımızın refah düzeyi açısından önemi göz önüne alındığında, Elektrik üretim tesisleri özelleştirme projesinin hedefinin sadece varlıkların en yüksek değer elde edilerek özel sektöre satışı olarak değerlendirilmeyeceği açıktır. Elektrik üretim tesisleri özelleştirilmesinde aynı zamanda enerji güvenliğinin sağlanması, çevrenin korunması, sanayiye ve vatandaşa en ekonomik şekilde elektrik sunulmasını sağlayacak rekabet ortamının oluşturulması, sürekli olarak ekonomisi gelişen ülkemizdeki artan talebi rekabetçi şekilde karşılayacak yatırımlarının zamanında yapılmasının sağlanması gibi çeşitli stratejik önceliklerin de gerçekleştirilmesine destek olunması gözetilmelidir.

Diğer taraftan özelleştirmenin başarısı yeterince potansiyel oyuncunun bu süreçte teklif vermesini sağlamakla da bağlantılı olacaktır. Varlıklar için en yüksek değeri elde edebilmek için onların satış sürecinde rekabet oluşturmak önem taşımaktadır. Bu nedenle, çeşitli yatırımcıları sürece katılım için cezbedebilmek üzere bir taraftan varlıkların mevcut durumu, maliyet yapıları ve yatırım gereksinimleri ile ilgili bilgilerin ilgililerle şeffaflıkla paylaşımı gerekirken, diğer taraftan bu sektörün EPDK’nın düzenleme ve denetlemesine tabi olması nedeniyle sektör ile ilgili kural ve kısıtlamalar konusunda güvenilir öngörü yapabilecekleri açıklığın sergilenmesi önem taşımaktadır. EPDK’nın netleştirmediği veya netleştiremediği her şart, özelleştirme sürecinin nasıl işleyeceğine ilişkin her belirsizlik potansiyel yatırımcıların varlıklar için verebilecekleri değerin düşmesine neden olacaktır. Bu nedenle, özelleştirme stratejisi belirlemedeki en önemli unsurlardan birisi de mümkün olduğunca belirsizliklerin ortadan kaldırılması, kural ve kısıtların şeffaf bir şekilde potansiyel yatırımcılarla paylaşılmasıdır.

Özelleştirilecek tesislerin portföy haline getirilmesinde uygulanan kriterler sürece kimlerin katılacağı veya katılabileceğini de etkileyecektir. Örneğin, grupların küçük tutulması potansiyel yatırımcı sayısını artırırken, özelleştirme sonrası sektörde yeniden yapılanma olasılığını da artıracaktır. Grupların büyük tutulması ise sermaye birikimi daha sınırlı olan, (özellikle yerli) yatırımcıların ortaklık kurmadan sürece katılımını sınırlayacak ve sektörün büyük oyuncularca kontrol edilmesi sonucunu getirecektir.

Özelleştirme sürecinde dikkat edilmesi gereken bir başka unsur da küresel ekonomik ve finansal gelişmelerdir. Elektrik üretim tesislerinin özelleştirilmesinde yer alacak oyuncuların gerek kendi bilançolarındaki güçleri, gerekse finansal piyasalardan uzun vadeli borçlanabilme potansiyelleri elde edilecek değeri etkileyecektir.

Elbette ki sadece özelleştirme stratejisi ile bu hedeflerin hepsine ulaşmak mümkün değildir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Rekabet Kurumu, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı gibi çeşitli kuruluşların uyumlu ve uzun süreli politikaları bu konudaki stratejik hedeflere ulaşılmasını doğrudan etkiler. Ancak, özelleştirme sonrasında oluşacak piyasa yapısı ve elektrik üretiminde yer alan oyuncuların özellikleri ve göreceli konumları da bu hedeflere ulaşılmasını etkileyecek unsurlardır.

Bu nedenle, özelleştirme stratejisine karar verecek olan Özelleştirme Yüksek Kurulu’na farklı strateji alternatiflerinin farklı ekonomik ortamlarda değişik boyutlarda ne gibi etkileri olabileceğini gösterecek senaryo ve simülasyon analizlerinin sunulabilmesi önem taşımaktadır.

Dr. Argüden
yarguden@arge.com


Dünya Gazetesi
Yapısal Reformlar
Refah düzeyini artırabilen bir Türkiye için hangi siyasi partinin desteklendiğinden bağımsız olarak ciddi yapısal sorunları çözecek...
Tek Tip İnsan Yetiştirmek
Dünya ile rekabet edebilmek için tüm kaynaklarımızı verimli ve etkin kullanmalıyız. Ülkemizde her yıl yaklaşık 17 milyon...
Galatasaray ve Toplumsal Eğitim
“Kazanmak her şey değildir, ama kazanma azmi her şeydir” Vince Lombardi Toplumsal öğrenme sınıflarda değil, toplumu...
Takım Tutmak
Sizce bir önerinin kimin tarafından yapıldığı mı? Yoksa, içeriği mi önemlidir? Soru bu şekilde sorulduğunda çoğunluk, önerinin içeriğine...
Türkiye için Liderler, Dünya için Liderlik
Tarsus Amerikan Koleji (TAC) “Türkiye için Liderler, Dünya için Liderlik” anlayışıyla kurulan ve yaşayan ülkemizin en önemli...
Öğrenmemek Geri Kalmaktır
Geleceğimiz için en büyük tehlike, zamanını üretken faaliyetlerle ve öğrenmeden uzak geçirenlerin çoğalmasıdır. Bu nedenle, okulların tam...
Milli Entelektüel Sermayeyi Geliştirmek
Bir ülkenin gelişimi için en temel girdi entelektüel sermaye birikimidir. Çünkü düşünce eylemin temelidir. Kendi özgün...
Elektrik Yaşam Kalitesini Artırır
Bir ülkenin gelişmesini belirleyen en önemli iki unsur entelektüel sermaye birikimi ve enerji kullanımıdır. Özellikle her...
Türkiye Dünyaya Ne Katar?
Türkiye için yurt dışından çeşitli kesimlerce Bölgesel Güç, Global Aktör, Stratejik Ortak, Rol Model, Batının Truva...
Türkiye AB’ye Güç Katar
Türkiye Avrupa’nın üretim üssü, eğitim sisteminin rekabetçiliği için gerekli talebin kaynağı, emeklilikte en kaliteli yaşam merkezi...
Komşumuz Rusya
Karadenizden komşumuz Rusya Türk şirketlerinin uluslararası pazarlarda yerleşik olarak gelişmelerinin ilk durağı oldu. Elbette 1980’lerde yurt...
En Ucuz Enerji
En ucuz enerji tasarruf edilen enerjidir. Dünyadaki ülkeler arası gelir dengesizlikleri azaldıkça, dünyanın enerji talebi artıyor....
Rekabet Özgürlüğü
Yaşam kalitesini geliştirebilmek her zaman daha iyiyi aramaktan geçiyor. Daha iyiyi bulabilmek ise her alanda rekabet...
Toplumsal Uyum
Toplumsal güç çeşitli vektörlerden oluşur. Bir gücü kuvvetli kılan bu vektörlerin aynı yöne yönelmesiyse, o gücü...
Davos ve Dünyaya Katkıda Bulunmak
Dünya’nın gündeminin belirlendiği, iş dünyası liderleriyle devlet başkanlarının, sivil toplum örgütlerinin temsilcileri ve bilim adamlarının biraraya...
Küreselleşme ve Türkiye
İnsanoğlu yaşam mücadelesinde önceleri küçük takımlar kurarak avlanma ve korunma ihtiyaçlarını karşılarken, zaman içerisinde küçük yerleşim...
Yaşlılık Yönetimi Politika Önerileri
Demografik gelişmeler en kolay tahmin edilebilen trendler arasında olmasına rağmen, politika oluşturma sürecinde yeteri kadar değerlendirilmiyor....
Türkiye’nin Seçimi
Önümüzdeki seçimlerde hangi parti veya partiler iktidara gelirse gelsin, iktidarın üç konuda nasıl hareket edeceği yaşam...
Seçimlerde Aday Belirleme
Yaklaşan seçimlerde önümüzdeki dönemde ülkemizin yönetim kadrosunu belirlenecek. Bu seçimlerde oy kullanma oranlarının özellikle yüksek olması...
Türkiye’den Otomotiv Devrimi
Otomotiv sektörü dünyanın en önemli ve en büyük sektörleri arasında yer alıyor. Dünyada her sene 50...
Ekonomik Öncelikler
Seçim senesine girdiğimiz 2007 yılında siyasi partiler ekonomi politikalarını gözden geçiriyorlar. Bu konuda yapılan çalışmaların iyi...
Ermeni Meselesi
Geçen hafta Fransa Parlamentosu’nda alınan karar ile birlikte Türkiye’nin gündemine şimdiye kadar görülmemiş bir şekilde oturan,...
Hangi Davranışı Teşvik Ediyoruz
Toplumsal olarak teşvik ettiğimiz davranışların sonuçlarına katlanmak durumundayız. Birçok konuda doğru davranışları teşvik etmediğimizin farkına bile...
Basketbolcular ve Toplumsal Eğitim
Dünya Basketbol Şampiyonasındaki Ulusal Takımımız yaklaşımıyla, elde ettiği sonuçlarla hepimize gurur verdi. Basketbol takımımızın özel davetle...
İşsizlik Sendromundan Kurtulmak
Araştırmalar Türkiye’deki en önemli sorunun işsizlik olduğunu ortaya koyuyor. Bu nedenle girişimciler, siyasetçiler veya bilim adamları...
Kur Mu? Yönetim Anlayışı Mı?
Türk Lirasının daha değerli hale gelmesi ve dünyada başka ülkelerin de üretim kapasitelerini hızla geliştirmeleri üreticilerimizi...
Düşünce Merkezleri
Düşünce eylemin temelidir. Bireyler, kurumlar ve toplumlardan gelecek için fikri hazırlık düzeyi yüksek olanlar, geleceği şekillendirebilmek...
Türk – ABD İlişkilerini Geliştirebilmek
Türkiye ile ABD arasındaki ilişkiler demokrasi, özgürlükler, insan hakları ve serbest piyasa ekonomisi gibi ortak idealleri...
Kara Afrika’dan Sarı Afrika’ya
Günümüzde küreselleşme konusundaki gelişmeler ele alındığında en önemli gelişmenin Çin’in yüksek kalkınma hızının dünya üzerindeki etkileri...
Türkiye’nin Markalaşması
Blgi ve iletişim süratli bir şekilde artırıyor ve yayılıyor. Buna bağlı olarak, insanlar yoğun bir bilgi...
E-Saglık
Bilgi teknolojilerinin en önemli katkı sağlayabileceği sektörlerden birisi de sağlık sektörü. Sağlık sektöründeki önemli teknolojik gelişmelere...
E-Eğitim
Kurumların en önemli varlığı insan kaynakları. Bu kaynağı sürekli olarak geliştirebilen ve güncel bilgiyle donatabilen şirketler...
Kurumsal Yapılar ve Yatırım
Bir ülkenin gelişmesinde en önemli girdilerden birisi de o ülkeye yapılan yatırımlardır. Uluslararası şirketlerin bir ülkeye...
Türk ABD İlişkilerini Geliştirmek
Türkiye ile ABD arasındaki ilişkiler demokrasi, özgürlükler, insan hakları ve serbest piyasa ekonomisi gibi ortak idealleri...
Antalya’nın Markalaşması
Antalya son yirmi yıldaki yatırım atağı ile dünyanın önemli turizm merkezleri arasına girmeye başladı. Ancak, Türkiye’nin...
Eğitimde İçerik ve Süreç
Türkiye, eğitim çağındaki gençlerin toplam nüfusa oranı en yüksek olan ülkeler arasında yer alıyor. Bu nedenle...
Yalın Vergi
Vergi devleti devlet yapan kaynakların temeli, toplumların kamu hizmetlerini gerçekleştirebilmesinin aracıdır. Vergi sisteminde geçerli olması beklenen...
Tarihe Küresel Bakış
“Türkler: Bin Yılın Yolculuğu” sergisinin İngiliz Kraliyet Sanat Akademi’sinde açılmasına fikri ve maddi katkıda bulunanları kutlamak...
Kızlarını Eğiten Yaşam Kalitesini Geliştirir
Bir toplumun gelişmesi, yaşam kalitesinin artması, o toplumun insan kaynaklarını ne kadar etkin kullandığı ile belirleniyor....
İstihdamı Geliştirmek
Türkiye’nin en önemli sorunu istihdam sorunudur. Çeşitli tahminlere göre geçtiğimiz bir yıl içinde işsizler ordusuna katılan...
Bilimsel Çalışmalarla Politika Üretmek
Ülkemizde politika üretmek (“policy analyses”, “policy development”) kavramı, politika yapmak (“politics”) kavramı ile karıştırılıyor. Zaten politika...
Yaşlılığın Finansmanı
Cumhuriyet tarihine baktığımızda en önemli uğraşımız nüfusu ve ekonomisi hızla büyüyen bir ülkenin ihtiyaçlarına yetişmek olduğunu...
Vergi Reformu
Devleti devlet yapan en önemli unsurlardan birisi de vergi koyma yetkisidir. Bu yetkisini sorumlu, adil ve...
E-birey ve E-devlet
Dünyada önemli bir devrim gerçekleşiyor: İnsanlar için iletişimde zaman ve mekân bağımlılığını ortadan kaldıran, bilgiye erişim...
Yarını Arayışlar
Geçtiğimiz hafta sonu ARGE Danışmanlık ve NMC tarafından “Yarını Arayışlar” toplantısı düzenlendi. Toplantıya, fikirleriyle, kararlarıyla ve...
Kıbrıs ve Karar Teorisi
İnsanlar tarih boyunca yaşamlarını sürdürmek ve yaşam kalitesini artırmak için hep seçim yapmak ve karar vermek...
Türkiye’nin Tanıtımı
Ülkemizi hem yurt içinde, hem de yurt dışında yeteri kadar iyi tanıtamıyoruz. İşte ispatı: (i) Türkiye’ye...
Verimsizlik Yolsuzluktan Daha Kötü
“İki şişe süt çalanla, iki şişe sütü sokağa döken arasında ne fark var?” Yolsuzluk gerçekten bir...
Yaratıcı İnsanları Cezbetmek
Ülkemizin refah düzeyini, bu topraklarda yaşayanların yaşam kalitesini artırmak için yatırımlara ihtiyaç var. Bu yatırımları finanse...
Üniversite Reformu
Üniversiteler bir toplumda bilgi üretimi ve yaratıcılığın geliştirilmesi için büyük öneme sahip kurumlardır. Ülke refahını artırmak...
Okul Kitapları
Bu hafta yaklaşık 15 milyon genç bir eğitim yılını daha tamamlayıp yaz tatiline çıkıyor. Öğrencilerin performans...
E-Devlete Doğru
31 yıldır sürdürülen çalışmalar sonunda bu hafta nüfus kayıtlarının elektronik ortamda tutulmasını sağlayan Mernis projesi hayata...
2020 İçin Rekabet Stratejileri
Geçmişi değiştiremeyiz, ama geleceği kazanabilir veya kaybedebiliriz. 2020 yılında daha güçlü bir Türkiye, refah düzeyi daha...
AKP Bunları Yapabilecek mi?
Bu hafta Türkiye siyasetinde önemli bir değişim yaşandı. Ancak, ülkemiz için önemli olan bu hafta yaşanan...
Offset Uygulamaları
Geçen hafta Ege Serbest Bölgesi (ESBAŞ) ülkemizde ilk kez “Offset” uygulamaları konusuda bir sempozyum düzenledi. “Offset”...
Dünya Markası Olarak Türkiye
Ülkemizin dünyada aranan bir marka haline gelmesini sağlamak ürün ve hizmetlerimizle yarattığımız katma değerin yükselmesine yardımcı...
Piontek, Derwall ve Terim’ler
Türkiye futbolda önemli bir başarıya imza attı. Öncelikle, bu başarıyı getiren futbolcularımızı, teknik heyeti ve idarecileri...
Reel Sektörde Değişim
Ülkemizde makro ekonomik düzeyde önemli reformlar gerçekleştiriliyor. Ancak, bu reformların yarattığı altyapı üzerinde şirketlerimizin de başarıyı...
Test Odaklı Eğitim Sistemi
Dünya ile rekabet edebilmek için tüm kaynaklarımızı verimli ve etkin kullanmalıyız. Ülkemizde her yıl yaklaşık 17...
A.B.D. ile Stratejik İşbirliği
Uzun senelerdir A.B..D. ile ilişkilerimiz ağırlıklı olarak siyasi ve askeri konularla sınırlı olarak gelişti. Türkiye’nin Kore...
Küresel Rekabet Gücü – 2
Ülkemizin rekabet gücünü artırmak için sadece kamu sektöründe değil, özel sektörde de zihniyet değişimi gerekiyor. Dünya...
Küresel Rekabet Gücü – 1
Bir ülkenin rekabet gücünü belirlemede en etkili performans ölçütü gelişmenin geçmişle değil, diğer ülkelerle karşılaştırmasıdır. Dünya...
Beyin Gücü
Türkiye önemli bir reform sürecinden geçiyor. Kamunun rolü yeniden tasarlanıyor, finansal sistem yeniden yapılandırılıyor ve hatta...
Dünyayla Rekabet
“Rekabetin olmadığı bir ortamda büyük işler başarmak çok kolaydır.” Willian van Home Bir ülkenin rekabet gücünü...
Eğitimde İçerik
“En yüksek getiriyi sağlayan yatırım, bilgiye yapılan yatırımdır.” Benjamin Franklin Ülkemizde her yıl yaklaşık 15 milyon...
Cazibe Merkezi
“Kaderimizi yıldızlarda değil, kendi içimizde aramalıyız.” William Shakespeare Ülkemizin gelişmesi için yatırıma, yatırımların gerçekleşmesi içinse yabancı...