Ana Sayfa
Makaleler
Kamu Reformu
Kamu Sektöründe Fizibilite

Kamu sektörü projeleri toplumsal fayda sağlamak üzere gerçekleştirilen ve vergi gelirleriyle finanse edilen yatırımlardır. Bu nedenle, projeye başlamadan önce dikkatle incelenmesi ve fizibilitesinin detaylı bir şekilde tespit edilmesi gerekir. Bir kamu projesinin sağlıklı bir şekilde fizibilitesinin yapılabilmesi için konuya farklı açılardan yaklaşmak gerekiyor.

Bir proje öncelikle ekonomik olarak artı değer yaratma potansşyeli ile değerlendirilerek ekonomik fizibilitesi test edilmelidir. Bu nedenle, projenin gerçekleşmesi için gerekli tüm maliyetler ve proje sayesinde sağlanabilecek faydaların ekonomik boyutu değerlendirilmelidir. Kamu projelerinin değerlendirilmesinde genellikle ekonomik fizibilite yapılırken maliyetler açısından sadece devletin katlanacağı maliyetler gözönüne alınıyor. Faydalar konusunda ise sadece projenin kamu sektörü için sağlayacağı yeni gelirler değil, toplumsal faydalar değerlendiriliyor. Bu nedenle, hem kamu sektörü aşırı bir yatırım eğilimi içinde oluyor, hem de proje uygulamaları çoğu kez kıt kaynaklar ve yanlış değerlendirmeler nedeniyle çok uzun zamanda gerçekleştiriliyor. Devlet Planlama Teşkilatının yaptığı bir çalışmaya göre kamu projeleri orjinal ekonomik fizibilitelerde öngörülen sürenin yaklaşık üç misli zamanda tamamlanıyor!!

Oysa, öncelikle ekonomik fizibiliteler yapılırken sadece kamu sektörü aşısından değil, aynı zamanda toplum olarak üstlenilecek maliyetler de gözönüne alınmalı. Örneğin, İstanbul’un en işlek caddelerinde yapılan iyileştirme çalışmalarının ekonomik fizibilitesi sadece projenin ihale bedelinin en düşük bedelle gerçekleştirilmesi mantığı ile yapılırsa, o yolu kullanan vatandaşların yapım süresince üstlenmek zorunda kalacakları zaman maliyeti, benzin maliyeti, stres nedeniyle sağlık maliyeti, artan kazalar nedeniyle oluşan maliyetler gözönüne alınmazsa proje aslında en ekonomik şekilde gerçekleştirilmek üzere planlanmamış olur. Bu faktörlerin ekonomik fizibilite içerisinde değerlendirilmesi projenin günde 24 saat çalışılarak uygulanmasının en ekonomik yöntem olacağını gösterir.

Fizibilite çalışmaları ekonomik boyutun yanısıra sosyal, yönetimsel, teknik, finansal, kültürel, çevresel, güvenlik, politik ve piyasa boyutlarını da değerlendirmelidir. Örneğin, bir projenin hangi yönetimsel kaynaklarla yönetileceği, bu konuda yeterli kaynağın olup olmadığı en az ekonomik boyut kadar önemlidir. Birçok projenin ekonomik fizibilitesi yönetimsel fizibilitesindeki sorunlar nedeniyle planlandığı gibi gerçekleşmiyor.

Örneğin, sosyal ve güvenlik boyutları açısından yaptıkları değerlendirmeler nedeniyle bir yörede yaşayanlar, o bölgeye büyük ekonomik fayda sağlayacağıını bilmelerine rağmen örneğin bir otoyol bağlantısı yapılmasını istemeyebiliyorlar. Bazı büyük baraj projelerinin kültürel ve çevresel etkileri nedeniyle fizibilitelerinin ekonomik olmaktan çıktığı biliniyor.

Özellikle Bakü-Ceyhan boru hattı gibi projeler için politik ve finansal boyutlar fizibilte açısından en önemli boyutlar olarak ön plana çıkıyor. Bu projenin gerçekleşmesinde sadece projenin geçtiği ülkelerin değil, aynı zamanda A.B.D.’nin desteğinin de kritik bir rol oynaması bu durumun bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.
Özetle, kamu sektöründeki projeler için fizibilite yapılırken tüm paydaşların belirlenmesi ve projenin tüm paydaşlar açısından ayrı ayrı ve tüm farklı boyutlarıyla değerlendirilmesi önem taşıyor.

Dr. Argüden
yarguden@arge.com


Dünya Gazetesi
Kamu Yönetiminde Karar Kalitesi
İnsanoğlu, özlemlerini gerçekleştirebilmek, yaşam ile ilgili risklerini yönetebilmek üzere topluluklar halinde yaşamaya başladığından bu yana ortaklaşa...
Demokraside Rekabet Engelleri
İnsanların bir toplum olarak yaşamlarını bir arada sürdürebilmeleri ve refah düzeylerini geliştirecek fırsatlara sahip olabilmeleri için...
Verimliliği Artıran Şehirler
Dünyada şehirleşme ve ekonomide hizmet sektörünün payı her geçen gün artıyor. Her geçen gün daha çok insan...
Hissedar Olarak Devlet
Ekonomik kriz dünyada birçok bankanın devletleştirilmesine neden oldu. Bunların arasında Fortis, Dexia gibi bizim daha önce...
Yalın Devlet
Küresel ekonomik kriz dünyada devletlerin rolünün tekrar tartışılmasını gündeme getirdi. İnsanların bir toplum olarak yaşamlarını bir...
Belediye Seçimleri
Belediye seçimleri ile ilgili olarak kamuoyunun genellikle odaklandığı konu adayların kişisel özellikleri ve hangi partiye mensup...
Düzenleyici Etki Analizleri
Devlet birçok konuda aldığı kararlarla toplumsal yaşamın kalitesini etkiliyor. Toplumsal kararlar, gerek karmaşıklıkları nedeniye, gerekse uzmanlık...
Yazı Tura İle Politika
Doğa bilimleri ile sosyal bilimler arasındaki en önemli fark sosyal bilimlerde yapılan gözlemlerin gözleneni değiştirmesidir. Örneğin,...
Düzenleyici Etki Analizleri
Kamu kaynaklarını doğru ve verimli bir şekilde kullanmak bir ülkenin gelişimi için en önemli konulardan birisidir....
İyi Yönetişim El Kitabı
Kamu kaynaklarını doğru ve verimli bir şekilde kullanmak bir ülkenin gelişimi için en önemli konulardan birisidir....
Vergi ve Toplumsal Uzlaşma
İnsanların bir toplum olarak yaşamlarını bir arada sürdürebilmeleri ve refah düzeylerini geliştirecek fırsatlara sahip olabilmeleri için...
Demokrasi Performanstır
Küresel vatandaşlığın ön plana çıkmaya başladığı bir dünyada ne insan hakları, ne de demokrasi geleneksel anlamlarıyla...
Kamu Sektöründe Fizibilite
Kamu sektörü projeleri toplumsal fayda sağlamak üzere gerçekleştirilen ve vergi gelirleriyle finanse edilen yatırımlardır. Bu nedenle,...
Kamu Müdahalesi ve Strateji
Ülkemizde düzenleyici ve denetleyici kurulların rolü her geçen gün artıyor. AB süreci ile birlkte yükselen bu...
Kamusal Nitelikli Hizmetler
Bazı hizmetler sadece o hizmetin ücretini ödeyenlere değil, aynı zamanda toplumun daha geniş kesimlerine de fayda...
Kamu Reformu
Devletin rolü sadece ülkemizde değil, bütün dünyada tartışılıyor. Bu tartışma kamu otoritesinin en azından yedi sorumluluk...
Üst Kurullar
Dünyada değişen ekonomik, sosyal ve siyasi şartlar karşısında devletin rolü sorgulanıyor. Demokrasi ve liberal piyasa ekonomisi...
Tutumluluk Verimlilik, Etkinlik
Refah düzeyimizi geliştirmek için toplum olarak bu kavramları yaşamımızın her evresine yansıtmayı öğrenmeliyiz. Özellikle de kamu...
Yerel Yönetim Reformu
Ülkemizde önemli bir reform süreci başladı. Kamu Yönetimi Temel Kanunu geçici maddeler haricinde TBMM’nce kabul edildi....
Özelleştirme ve Kamu Reformu
Özelleştirme Türkiye’nin, lügatına giriş tarihi itibarıyla öncüler arasında olduğu, uygulama açısından ise çok geri kaldığı bir...
Üst Kurulların Bağımsızlığı
Devlet doğru ve etkin çalıştığında vatandaşlarının refah düzeyi artıyor. Demokrasi ve liberal piyasa ekonomisi günümüzde çoğu...
Kamu Yönetimi ve Etik Değerler
Kamu sektöründeki “güven açığı” kamu yönetiminin en önemli sorunu haline geliyor. Bu durum, özellikle demokrasi ile...
GSMH Ölçümünde Kalitenin Rolü
Her yıl, özellikle de gelişmiş ülkelerin, GSMH hesaplarında servis sektörünün payı artıyor. Üstelik ülkeler arasındaki GSMH’nın...
Kamu Yönetimi Reformu
Devletin rolü sadece ülkemizde değil, bütün dünyada tartışılıyor. Bu tartışma kamu otoritesinin en azından beş sorumluluk...
Kamu Yönetimi ve Üst Kurullar
Dünyada değişen ekonomik, sosyal ve siyasi şartlar karşısında devletin rolü sorgulanıyor. Demokrasi ve liberal piyasa ekonomisi...
Güvenilirliğin Yedi İlkesi
Başkalarının kaynaklarını kullanan herkes, onların güvenini kazanmak zorundadır. Ülkemizde yaşanan derin kriz, ABD’de dünyanın en büyük...
Güven Açığı
“Doğruları söyleme, sorumlu bir yurttaş olmanın baş koşuludur.” J. Edgar Hoover Kamu sektörü bütçe açıklarının, enflasyon...
Devlet ve İnternet
“Bugünün en önemli sorunu, geleceğin eskisi gibi olmadığıdır.” Paul Valery Davos her yıl dünyaya yön veren...