Ana Sayfa
Makaleler
Kamu Reformu
Yerel Yönetim Reformu

Ülkemizde önemli bir reform süreci başladı. Kamu Yönetimi Temel Kanunu geçici maddeler haricinde TBMM’nce kabul edildi. Sırada İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Büyükşehir Belediyeleri Kanun tasarıları var.

Bu kanunlarla kamu yönetiminin iyi yönetişim ilkelerine uyumlu hale getirilmesi hedefleniyor. Bu reform süreciyle, kamu yönetiminde şeffaflık, katılımcılık, hesap verebilirlik, etkinlik ve hizmetlerin hedef vatandaş kitlesine en yakın yerde üretilmesi ilkelerinin hayata geçirilmesi hedefleniyor.

Kamu yönetiminin girdi odaklı olmaktan çıkıp, sonuç ve hedef odaklı olmaya, vatandaş odaklı kaliteli hizmet anlayışına geçmesi ülkemizdeki vatandaş mutluluğunun artmasına yardımcı olacaktır. Ancak, bu reform sürecinin başarıya ulaşabilmesi için dikkat edilmesi gereken önemli hususlar var.

Öncelikle, Merkezi idare ile mahalli idareler arasında yetki ve görev paylaşımında, merkezi idarenin stratejik düzeyde etkinliği artırılırken, mahalli idarelerin operasyonel düzeyde esneklikleri ve kaynaklarının genişletilmesi faydalı olacaktır. Ancak, organizasyon tasarımında merkezi idare, bölgesel kalkınma ajansları, il özel idaresi ve belediyeler arasında yetki ve sorumluluk dağılımının net olarak belirlenmesi gerekir. Bir üst düzeydeki planlarla yerel uygulamanın uyumunun ve tutarlılığının sağlanması yönetimde verimlilik ve etkinlik ilkeleri açısından önem taşımaktadır.

Ayrıca, ülkenin etkin yönetimi açısından çok sayıda ve farklı boyutlardaki illerin temel yönetim birimi olmaları da sıkıntı yaratmaktadır. Ancak, Türkiye’de popülist yaklaşımlarla ulaşılan il sayısının azaltılması siyasi olarak güçtür. AB ile uyum çerçevesinde gündeme gelecek olan bölgesel kalkınma ajanslarının ülkenin idari yapısı içerisinde doğru konumlandırılması bu konuda yönetimsel bir rahatlama sağlayabilir. Bu nedenle, yerel yönetim reformu sadece bugünkü yapıyı değil, aynı zamanda yakın gelecekteki gelişmeleri ve ideal yönetim yapını da göz önüne alarak hazırlanırsa daha kalıcı olur.

Reformun benimsenmesi ve başarısı açısından, merkezi yönetimin, yerel yönetimlerin ve sivil toplumun eğitimi ve yerel düzeyde yeni görevler üstlenecek kurumların ve kişilerin kapasitelerinin geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Örneğin manalı bir katılımcılığın sağlanması için sadece kanuni değişiklikler değil, aynı zamanda tüm aktörlerin davranışlarında da değişim gerekir. Dolayısıyla, uygulamanın gerekli eğitim ve yapılanmalara fırsat tanıyacak bir geçiş süreci içerisinde ele alınması önem taşımaktadır. Henüz mevcut sorumluluklarını yerine getirmekte güçlük çeken bazı küçük belediyelere geniş yetki ve sorumluluğun hiçbir hazırlık dönemi öngörülmeden devredilmesi sorun yaratabilir. Bu nedenle, yerel yönetim reformunun öncelikle, kurumsal yönetim kapasitesi daha gelişmiş konumda olan, büyükşehir belediyelerinde uygulamaya alınması ve diğer belediyelerde uygulamanın daha sonra başlatılması yerinde olacaktır.

Yerel yönetim reformunun insan kaynakları konusunda performans yönetimi ve liyakat ilkesini esas alan kapsamlı bir reform ile birlikte ele alınması uygulamanın etkinliği açısından önem taşımaktadır. Liyakat ilkesini hayata geçirecek bir dönüşüm gerçekleşmeden belediye yönetimlerinin işlevlerini ve kent halkına götürdükleri hizmet türlerini genişletmek, daha fazla kaynak kullanır hale getirmek eksik ve yetersiz bir reform olarak kalacaktır. Kamu çalışanlarının önemli bir kısmının yerel yönetimlere devredilmesi, yetkinlik gelişimi ve tarafsızlık açısından büyük önem taşıyan rotasyon uygulamalarını sınırlandırmamasına dikkat edilmelidir.

Yerelleşmenin ve buna bağlı olarak demokratikleşmenin önkoşullarından biri, halkın seçtiği yerel yönetimin o halk tarafından ödenen vergileri kullanabilmesidir. Kuşkusuz bir kent ya da il halkının ödediği tüm vergilerin, o insanların günlük ve ortak gereksinmelerini karşılayan yerel yönetimler tarafından kullanılması söz konusu olamaz. Bu kaynakların bir kısmı merkezi yönetim tarafından kullanılacak, bir kısmı da daha yoksul yörelerde ya da kentlerde yaşayan insanların yaşam düzeyini yükseltecek dayanışmacı bir anlayışla sarf edilecektir. Ancak, halkın hesap sorma mekanizmasını işletebilmesi amacıyla yerel yönetimlerce özkaynakların daha yüksek oranda kullanılması için yerel yönetimlere bir kısım vergilerin devredilmesi; bunların tavan-taban oranlarının merkezce yasa ile belirlendikten sonra, tahakkuk ve tahsilinin yerel yönetimlere bırakılması yerinde olacaktır. Yerel yönetimlere, sınırları içinde merkez yönetimince tahsil edilen vergilere, yerel meclis kararı ile yüzde ekleme yetkisi de tanınabilir. Hizmetlere kaynakları yetişmeyen yerel yönetimlere, ülke çapında kurulacak bir “mali denge sistemi” aracılığıyla şeffaf ve objektif ölçüler içinde yardım yapılabilir.

Borçlanma ile ilgili olarak; Hazine borçlanmasının yoğun olduğu gerçeği karşısında mahalli idarelerin (ve özellikle büyükşehir belediyelerinin) ağırlıklı olarak tahvil ihracı suretiyle iç piyasaya girmeleri uyumsuzluk yaratabilir. Bu nedenle yerel yönetimlerin borçlanmaları için İçişleri Bakanlığının yanı sıra, Hazine Müsteşarlığının da uygun görüşünün alınması gereklidir. Yerel yönetimlerin borçlanabilmeleri ile ilgili olarak, şeffaf bir süreç içinde, net ve muhafazakar ölçülerde kriterler belirlenmesi gereklidir. Yerel yönetimlerin borçlanmalarının (merkezi hükümet tarafından resmi bir garanti verilmese dahi, zımni sorumluluk nedeniyle) kamu borçlanmasına konsolide edilmesi ve ayrı bir kalem olarak görülebilmesi de sağlanmalıdır.

Yerel yönetim reformunun başarılı olarak uygulanabilmesi için mali denetimin yanı sıra performans denetimi konusunda da kurumsal altyapı ve süreçler oluşturulmalıdır. Özellikle, Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısı’nda teftiş kurullarının lağvedildiği düşünülecek olursa iç denetimin işlerliği konusu öncelikle ele alınmalıdır. Yerel yönetimler için mutlaka bir iç denetim mekanizması oluşturmak gerekmektedir ve bu sorunun çözümü için TBMM’ye bağlı, belli bir özerkliğe sahip bir yerel yönetimler denetim kurulu oluşturulması düşünülebilir. Dış denetim sorumluluğunu, özellikle bugünkü yapısıyla Sayıştay’ın etkin bir performans denetimi olarak yerine getirmesi çok zordur. Bu altyapısal sorunun üstesinden gelebilmek için bölgesel Sayıştayların kurulması düşünülebilir.

Ayrıca, katılımcılığı geliştirmek için (i) vatandaşlara ve sivil toplum kuruluşlarına belediye meclislerinde belli oturumlarda soru sorma hakkı tanınması, (ii) yerel yönetim karar ve işlemleri ile ilgili belgelerin örneklerinin temin edilebilmesi, (iii) yerel yönetim kararlarının ve uygulamalarının hukuka aykırılığı iddiası ile mülki idare amirleri, belediye meclis üyeleri ve tüm seçmenlerin yargıya başvurma hakkı olması, (iv) belediye encümenlerinde belediye meclisindeki oranlar esas alınarak muhalefetin de temsilinin sağlanması dikkate alınması faydalı olabilir.

Özetle, böylesi önemli bir reform yapılırken hem yapısal organizasyonun yetki ve sorumlulukları net olarak tanımlanmalı, hem de davranışsal alışkanlıkları değiştirecek insan kaynakları sistemleri ve değişim yönetim süreci birlikte ele alınmalıdır.

Dr. Argüden
yarguden@arge.com


Dünya Gazetesi
Kamu Yönetiminde Karar Kalitesi
İnsanoğlu, özlemlerini gerçekleştirebilmek, yaşam ile ilgili risklerini yönetebilmek üzere topluluklar halinde yaşamaya başladığından bu yana ortaklaşa...
Demokraside Rekabet Engelleri
İnsanların bir toplum olarak yaşamlarını bir arada sürdürebilmeleri ve refah düzeylerini geliştirecek fırsatlara sahip olabilmeleri için...
Verimliliği Artıran Şehirler
Dünyada şehirleşme ve ekonomide hizmet sektörünün payı her geçen gün artıyor. Her geçen gün daha çok insan...
Hissedar Olarak Devlet
Ekonomik kriz dünyada birçok bankanın devletleştirilmesine neden oldu. Bunların arasında Fortis, Dexia gibi bizim daha önce...
Yalın Devlet
Küresel ekonomik kriz dünyada devletlerin rolünün tekrar tartışılmasını gündeme getirdi. İnsanların bir toplum olarak yaşamlarını bir...
Belediye Seçimleri
Belediye seçimleri ile ilgili olarak kamuoyunun genellikle odaklandığı konu adayların kişisel özellikleri ve hangi partiye mensup...
Düzenleyici Etki Analizleri
Devlet birçok konuda aldığı kararlarla toplumsal yaşamın kalitesini etkiliyor. Toplumsal kararlar, gerek karmaşıklıkları nedeniye, gerekse uzmanlık...
Yazı Tura İle Politika
Doğa bilimleri ile sosyal bilimler arasındaki en önemli fark sosyal bilimlerde yapılan gözlemlerin gözleneni değiştirmesidir. Örneğin,...
Düzenleyici Etki Analizleri
Kamu kaynaklarını doğru ve verimli bir şekilde kullanmak bir ülkenin gelişimi için en önemli konulardan birisidir....
İyi Yönetişim El Kitabı
Kamu kaynaklarını doğru ve verimli bir şekilde kullanmak bir ülkenin gelişimi için en önemli konulardan birisidir....
Vergi ve Toplumsal Uzlaşma
İnsanların bir toplum olarak yaşamlarını bir arada sürdürebilmeleri ve refah düzeylerini geliştirecek fırsatlara sahip olabilmeleri için...
Demokrasi Performanstır
Küresel vatandaşlığın ön plana çıkmaya başladığı bir dünyada ne insan hakları, ne de demokrasi geleneksel anlamlarıyla...
Kamu Sektöründe Fizibilite
Kamu sektörü projeleri toplumsal fayda sağlamak üzere gerçekleştirilen ve vergi gelirleriyle finanse edilen yatırımlardır. Bu nedenle,...
Kamu Müdahalesi ve Strateji
Ülkemizde düzenleyici ve denetleyici kurulların rolü her geçen gün artıyor. AB süreci ile birlkte yükselen bu...
Kamusal Nitelikli Hizmetler
Bazı hizmetler sadece o hizmetin ücretini ödeyenlere değil, aynı zamanda toplumun daha geniş kesimlerine de fayda...
Kamu Reformu
Devletin rolü sadece ülkemizde değil, bütün dünyada tartışılıyor. Bu tartışma kamu otoritesinin en azından yedi sorumluluk...
Üst Kurullar
Dünyada değişen ekonomik, sosyal ve siyasi şartlar karşısında devletin rolü sorgulanıyor. Demokrasi ve liberal piyasa ekonomisi...
Tutumluluk Verimlilik, Etkinlik
Refah düzeyimizi geliştirmek için toplum olarak bu kavramları yaşamımızın her evresine yansıtmayı öğrenmeliyiz. Özellikle de kamu...
Yerel Yönetim Reformu
Ülkemizde önemli bir reform süreci başladı. Kamu Yönetimi Temel Kanunu geçici maddeler haricinde TBMM’nce kabul edildi....
Özelleştirme ve Kamu Reformu
Özelleştirme Türkiye’nin, lügatına giriş tarihi itibarıyla öncüler arasında olduğu, uygulama açısından ise çok geri kaldığı bir...
Üst Kurulların Bağımsızlığı
Devlet doğru ve etkin çalıştığında vatandaşlarının refah düzeyi artıyor. Demokrasi ve liberal piyasa ekonomisi günümüzde çoğu...
Kamu Yönetimi ve Etik Değerler
Kamu sektöründeki “güven açığı” kamu yönetiminin en önemli sorunu haline geliyor. Bu durum, özellikle demokrasi ile...
GSMH Ölçümünde Kalitenin Rolü
Her yıl, özellikle de gelişmiş ülkelerin, GSMH hesaplarında servis sektörünün payı artıyor. Üstelik ülkeler arasındaki GSMH’nın...
Kamu Yönetimi Reformu
Devletin rolü sadece ülkemizde değil, bütün dünyada tartışılıyor. Bu tartışma kamu otoritesinin en azından beş sorumluluk...
Kamu Yönetimi ve Üst Kurullar
Dünyada değişen ekonomik, sosyal ve siyasi şartlar karşısında devletin rolü sorgulanıyor. Demokrasi ve liberal piyasa ekonomisi...
Güvenilirliğin Yedi İlkesi
Başkalarının kaynaklarını kullanan herkes, onların güvenini kazanmak zorundadır. Ülkemizde yaşanan derin kriz, ABD’de dünyanın en büyük...
Güven Açığı
“Doğruları söyleme, sorumlu bir yurttaş olmanın baş koşuludur.” J. Edgar Hoover Kamu sektörü bütçe açıklarının, enflasyon...
Devlet ve İnternet
“Bugünün en önemli sorunu, geleceğin eskisi gibi olmadığıdır.” Paul Valery Davos her yıl dünyaya yön veren...